Jerzy Bitschan (1904–1918)
Jerzy Bitschan był młodym polskim gimnazjalistą i harcerzem, który jako jedno z Orląt Lwowskich zginął w listopadzie 1918 roku w walkach o Lwów, stając się symbolem ofiarności młodzieży w obronie miasta.
Życie i rodzina
- Jerzy Bitschan urodził się 29 listopada 1904 roku w Czeladzi‑Piaskach jako jedyny syn Aleksandry Zagórskiej z jej pierwszego małżeństwa.
- Wraz z matką i ojczymem, lekarzem Romanem Zagórskim, mieszkał we Lwowie na Kulparkowie, w środowisku silnie zaangażowanym w sprawy niepodległościowe.
Nauka i harcerstwo
- Był uczniem szóstej klasy Gimnazjum im. Jordana we Lwowie i uchodził za ucznia inteligentnego oraz pilnego.
- Należał do II lwowskiej drużyny harcerskiej, co kształtowało jego postawę patriotyczną i gotowość do służby.
Udział w obronie Lwowa
- Po wybuchu walk polsko‑ukraińskich o Lwów w listopadzie 1918 roku zdecydował się wziąć udział w obronie miasta, mimo młodego wieku i niedawno przebytej anginy.
- 20 listopada 1918 roku opuścił dom wbrew sprzeciwowi ojczyma, zostawiając bilecik, w którym pisał, że idzie zameldować się do wojska, bo czuje obowiązek służby przy brakach kadrowych w obronie Lwowa.
Ostatnia walka i śmierć
- Zgłosił się jako ochotnik do wojsk polskich na Kulparkowie i po naleganiach został dopuszczony do akcji, powierzono go opiece chorążego Aleksandra Śliwińskiego.
- W nocy z 20 na 21 listopada 1918 roku, podczas ataku w rejonie Snopkowa i cmentarza Łyczakowskiego, został ciężko ranny w nogi i głowę od ognia artyleryjskiego, a następnie pozostawiony na polu walki; zmarł 21 listopada 1918 roku.
Pochówek, pamięć i upamiętnienie
- Po wyzwoleniu Lwowa 22 listopada odnaleziono jego zakrwawione ciało na śniegu, okryte chryzantemami, a następnie rozpoznane przez ojczyma i pochowane we wspólnym, uroczystym pogrzebie z Aleksandrem Śliwińskim; później jego szczątki przeniesiono do krypty katakumby III na Cmentarzu Obrońców Lwowa.
- Postać Jurka Bitschana obrosła legendą, stała się symbolem poświęcenia młodzieży; powstała „Ballada o Jurku Bitschanie”, a jego imieniem nazwano m.in. ulice w Ruszowie i Krakowie oraz skwer w Lublinie.
Odznaczenia i symboliczne znaczenie
- Rozporządzeniem ministra spraw wojskowych Kazimierza Sosnkowskiego z 13 maja 1922 roku został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych za obronę Lwowa.
- Zarządzeniem prezydenta Ignacego Mościckiego z 22 kwietnia 1938 roku przyznano mu pośmiertnie Krzyż Niepodległości, a pamięć o nim utrwaliła się jako o Orlęciu lwowskim, które oddało życie za niepodległość Polski.
Jerzy Bitschan zyskał sławę jako jeden z najmłodszych obrońców Lwowa, a nowe źródła potwierdzają relacje świadków jego bohaterskiej postawy w walce.
Relacja ppor. Adama Pluteckiego
Porucznik Adam Plutecki, naoczny świadek, wyciągnął rannego Jurka z bitewnego zgiełku na Cmentarzu Łyczakowskim, przeniósł go za kaplicę Baczewskich (lub Barczewskich) i opatrzył rany, tamując krew.
Mimo ran w nogi i głowę chłopiec usiłował dalej walczyć, a Plutecki musiał go zostawić pod ostrzałem.
Inne wspomnienia żołnierzy
Według relacji świadków, Jurek walczył odważnie w pierwszym szeregu obok dorosłych żołnierzy podczas nocnego ataku na Snopków i Pohulankę, nalegając, by nie zostawiać go na kwaterze („Spaliłbym się ze wstydu”).
Dołączył do oddziału ppor. Stanisława Petry’ego po ucieczce z domu i ukrywał się za pomnikiem na cmentarzu, gdzie dosięgły go ukraińskie pociski.
Dodatkowe fakty z relacji
Ojczym dr Roman Zagórski długo perswadował, by nie szedł walczyć ze względu na wiek i brak matki (organizującej Ochotniczą Legię Kobiet), ale Jurek odszedł po kryjomu 20 listopada 1918 roku.
Następnego dnia po wyzwoleniu Lwowa ojczym odnalazł ciało chłopca przykryte płaszczem między grobami, co podkreślają liczne wspomnienia jako symbol męstwa Orląt Lwowskich.