Józef Teodorowicz (1864–1938)
Józef Teofil Teodorowicz był wybitnym duchownym Kościoła ormiańskokatolickiego,
arcybiskupem lwowskim obrządku ormiańskiego, kaznodzieją, teologiem oraz działaczem
społecznym i politycznym. Należał do grona duchownych, którzy odegrali ważną rolę w
życiu publicznym Polaków w okresie zaborów oraz w pierwszych latach niepodległej
Rzeczypospolitej.
Urodził się 25 lipca 1864 r. w Żywaczowie w rodzinie szlacheckiej pochodzenia
ormiańskiego, od pokoleń związanej z ziemiami dawnej Rzeczypospolitej. Był synem
Grzegorza Teodorowicza i Gertrudy z Ohanowiczów. Uczył się w gimnazjum w
Stanisławowie, a następnie rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie w Czerniowcach.
Wkrótce jednak porzucił studia świeckie i zdecydował się na drogę kapłaństwa. Wstąpił do
Seminarium Duchownego we Lwowie oraz podjął studia teologiczne na Uniwersytecie
Lwowskim.
Święcenia kapłańskie przyjął 2 stycznia 1887 r. z rąk arcybiskupa ormiańskokatolickiego Izaaka Mikołaja Isakowicza. Pełnił posługę duszpasterską m.in. jako wikary we Lwowie i
Stanisławowie, proboszcz w Brzeżanach oraz kanonik kapituły lwowskiej. Angażował się również w działalność społeczną i charytatywną. Po śmierci arcybiskupa Isakowicza w 1901 r. został mianowany arcybiskupem lwowskim obrządku ormiańskiego. Sakrę biskupią przyjął 2 lutego 1902 r., obejmując kierownictwo archidiecezji, którą prowadził przez ponad trzydzieści lat.
Jako arcybiskup rozwijał życie religijne i społeczne wspólnoty ormiańskokatolickiej w Galicji. Dbał o rozwój duchowieństwa, wspierał działalność charytatywną oraz troszczył się o zachowanie tradycji liturgicznych obrządku ormiańskiego. Z jego inicjatywy przeprowadzono gruntowną renowację katedry ormiańskiej we Lwowie, która została ozdobiona m.in. freskami Jana Henryka Rosena oraz mozaikami Józefa Mehoffera. Teodorowicz był również aktywny w życiu publicznym. W okresie zaborów zasiadał w
Sejmie Krajowym we Lwowie oraz w Izbie Panów w Wiedniu, gdzie występował w obronie praw Polaków. W czasie I wojny światowej angażował się w pomoc mieszkańcom Galicji
dotkniętym działaniami wojennymi. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości uczestniczył w życiu politycznym II Rzeczypospolitej – był posłem na Sejm Ustawodawczy, a następnie senatorem.
10 lutego 1919 r. wygłosił w katedrze św. Jana w Warszawie głośne kazanie inaugurujące obrady Sejmu Ustawodawczego odrodzonej Polski. W swoim wystąpieniu wzywał do
jedności i pracy dla dobra wspólnego państwa po latach zaborów. Zmarł 4 grudnia 1938 r. we Lwowie. W uznaniu jego zasług dla Kościoła i państwa ogłoszono w Polsce żałobę narodową. Po uroczystym pogrzebie został pochowany na Cmentarzu Obrońców Lwowa.
W okresie powojennym, podczas niszczenia Cmentarza Orląt przez władze sowieckie, jego szczątki zostały potajemnie przeniesione w głąb Cmentarza Łyczakowskiego, aby uchronić je przed zbezczeszczeniem. Po wielu latach starań strony polskiej w 2011 r. dokonano ekshumacji i ponownego pochówku arcybiskupa na Cmentarzu Obrońców Lwowa.
Józef Teodorowicz pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii polskiej społeczności ormiańskiej oraz jednym z wybitnych duchownych i kaznodziejów II Rzeczypospolitej, łącząc w swojej działalności troskę o Kościół z zaangażowaniem w sprawy państwa i narodu.
Biografia i dodatkowe informacje
https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Teodorowicz
https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/kresy/65097%2CKresowy-glos-sumienia-Arcybiskup-Jozef-
Teodorowicz-18641938.html?utm
https://skarbnica.ormianie.pl/?idw=279&utm